Ο Άγιος Νικόλαος ή Γιαλός, όπως θα ακούσεις να τον αποκαλούν οι κάτοικοι των γύρω χωριών, είναι η πρωτεύουσα και το διοικητικό κέντρο του Νομού Λασιθίου. Η σημερινή πόλη έχει χτιστεί στη θέση της αρχαίας πόλης "Λατώ προς Καμάρα", η οποία μαζί με τις γειτονικές "Λατώ η Ετέρα" - η σημερινή Κριτσά - και "Ολούς" - η σημερινή Ελούντα - αποτελούσαν τα διοικητικά κέντρα της γύρω περιοχής.
Χτισμένη στη βορειοδυτική άκρη του ήρεμου κόλπου του Μιραμπέλου, προφυλαγμένη από τα βουνά, είναι μια σύγχρονη πολιτεία.
Η περιοχή γύρω από το λιμάνι με τα πολλά εστιατόρια και τα γραφικά καφενεδάκια, σφύζει από ζωή και κίνηση, μέσα σε μια κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα.
Η πόλη γραφική, ιδιαίτερα στο κέντρο, μαγεύει με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των σπιτιών της και τα στενά δρομάκια της.
Αξιοθέατα: Από το λιμάνι δεξιά, ξεκινά ο παραλιακός δρόμος, που καταλήγει στην πλακόστρωτη πλατεία με τις ψαροταβέρνες, πλάι στη θάλασσα. Πόλο έλξης αποτελεί, στη μέση της πόλης, η στρογγυλή λιμνούλα, η Βουλισμένη. Η Λίμνη επικοινωνεί με τη θάλασσα, με διώρυγα, ενώ στη νοτιοδυτική πλευρά της, έχει δημιουργηθεί μικρός ζωολογικός κήπος. Σύμφωνα με τον μύθο, εδώ λουζόταν η θεά Αθηνά και η Άρτεμις.
Ο Άγιος Νικόλαος, χάρη στο εξαιρετικά θερμό κλίμα του, την άφθονη βλάστηση και την πάντα ήρεμη θάλασσα, έχει εξελιχθεί σε διεθνές τουριστικό θέρετρο. Στο απάνεμο λιμανάκι του, συνωστίζονται αμέτρητα εκδρομικά σκάφη και ψαροκάικα.
Ο 'Άγιος Νικόλαος διαθέτει Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο ιδρύθηκε το 1970 και στεγάζεται σε σύγχρονο κτήριο. Στις 8 αίθουσες του μουσείου εκτίθενται αρχαιολογικοί θησαυροί από την Ανατολική Κρήτη, τα Μάλια και τη Ζάκρο που καλύπτουν τη περίοδο από τα νεολιθικά, μινωικά μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια.
Αξίζει, επίσης, να επισκεφθείτε το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, με τοιχογραφίες του 9ου αιώνα, την Αγία Τριάδα και την εκκλησία της Παναγίας Βρεφοτρόφου. Από το λόφο του Αγίου Χαραλάμπους, όπου υπάρχει ένα όμορφο αλσύλλιο από πεύκα, θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε την όμορφη θέα προς την πόλη και τον κόλπο του Μιραμπέλου.
Στο Λαογραφικό Μουσείο, θα δείτε τοπικές ενδυμασίες και είδη καθημερινής ζωής, στην πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου, το Ηρώο για τους πεσόντες των πολέμων 1912-1922, ενώ στην όμορφη Κιτροπλατεία, σε ένα ανακαινισμένο νεοκλασικό του 19ου αιώνα, στεγάζεται η μόνιμη έκθεση ΙΡΙΣ, με εκθέματα της τοπικής χλωρίδας.
Αν θελήσετε να κάνετε μια μικρή εκδρομή, μπορείτε να επισκεφθείτε τον κοντινό, προστατευόμενο υγροβιότοπο του Αλμυρού, λιγότερο από 2 χιλιόμετρα νότια του Αγίου Νικολάου ή να επισκεφθείτε το χωριό Κριτσά, 11 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά, με τις Βυζαντινές εκκλησίες και τα ερείπια της αρχαίας δωρικής πόλης Λατούς της Ετέρας, αλλά και πολλές φυσικές ομορφιές.
Ακόμα, μπορείτε με καραβάκι να επισκεφθείτε το απέναντι νησάκι των Αγίων Πάντων, όπου εκτρέφονται κρητικοί αίγαγροι, τα γνωστά κρι κρι, αλλά μόνο την ημέρα της γιορτής των Αγίων Πάντων που γιορτάζεται με πανηγύρι.
Παραλίες: Οι πολυβραβευμένες παραλίες της περιοχής, η Κιτροπλατεία, το Αμμούδι, η Άμμος, η παραλία του Αλμυρού, είναι γνωστές σε όλο τον κόσμο για τα διάφανα νερά τους και το ζωογόνο αεράκι της θάλασσας που συνδυάζεται ιδανικά με το κλίμα του τόπου.
Τοπικές Γεύσεις και Προϊόντα: Καταστήματα με είδη παραδοσιακής τέχνης, αλλά και αντίγραφα αντικειμένων από διάφορα αρχαιολογικά μουσεία, παραδοσιακά εργαστήρια υφαντών, χρυσοχοεία, κάνουν έντονη την εμφάνισή τους στην πόλη του Αγίου Νικολάου. Κρητική γραβιέρα, μυζήθρα, κρασί και ρακή είναι οι αγορές που επιβάλλεται να κάνετε φεύγοντας από το Λασίθι.
Στον Άγιο Νικόλαο δοκιμάστε ψητό κατσίκι, γαμοπίλαφο, καλιτσούνια, ξεροτήγανα, σταφιδωτά, και ντάκο. Συνοδέψτε τα με κρητικό κρασί και παραδοσιακή ρακή. Σε λασιθιώτικα σπίτια, θα γευθείτε τοπικές συνταγές όπως ψάρι μαγειρεμένο με μπάμιες, αρνί με μαρούλι, ραδίκια, μάραθο ή άλλα χόρτα του νησιού.